Een laag IQ door een hoog stresslevel

Je hebt het idee dat jouw paard anders is dan de meeste paarden. Dat hij/zij anders omgaat met nieuwe situaties. Je merkt dat het aanleren van iets nieuws traag gaat, of in elk geval trager dan je gewend bent. Het kan bijvoorbeeld zijn dat de angst van je paard maar niet minder wil worden. Kleine dingen, zoals een plastic zakje, blijven doodeng. Hoe vaak jullie ’t ook zijn tegengekomen. Of je paard leert maar niet dat de bekapper het rustig en paardvriendelijk aanpakt. Het optillen van de voetjes blijft een drama.

 

 

Het kan in bepaalde situaties voorkomen, maar je paard kan ook in alle situaties niet lijken bij te leren. Alles blijft eng en spannend! Zowel in training, als in de weide of op de track. De training schiet maar niet op en je blijft hangen. Na een tijdje zien de meeste paardeneigenaren dit niet meer zitten. Het paard wordt verkocht als ‘sensibel’ en ‘alleen geschikt voor een ervaren ruiter’, maar is dat wel wat er precies aan de hand is?

Kan je paard wat minder intelligent zijn? Of is er meer aan de hand?

 

Veelvoorkomende probleem - helaas

Ik heb -helaas- veel ervaring met dit type paard. Paarden die niet per se agressief zijn, maar die wel degelijk gevaarlijk zijn. Paarden die door stroomdraden heen rennen, over hekken heen springen en die een risico zijn voor zichzelf en hun omgeving. Ik zeg hierbij “helaas”, omdat ik dit vaker tegenkom in mijn praktijk dan ik zou willen. Het is nooit leuk om een paard in doodsangst te zien, laat staan om te merken dat het zo regelmatig voorkomt. Iedere keer breekt mijn hart een beetje.

Ik neem je graag mee in mijn beleving van het probleem, én in mijn mogelijke oplossing. Eerst leg ik kort uit wat ‘leren’ precies is.

 

Hoe leren paarden?

Paarden leren hetzelfde als mensen. Dingen die fijn aanvoelen zoeken we op, en dingen die vervelend zijn vermijden we. De nieuwe informatie komt de hersenen binnen en wordt daar verwerkt. Ieder nieuw ‘iets’ dat we leren, vormt een echte, tastbare en nieuwe verbinding van de ene hersencel naar de ander. Ik vind dit zelf een gaaf detail. Als ik mijn paard iets leer, verandert er niet alleen iets in haar gedrag, maar ook écht in haar hersenpan. Magisch!

Of er inderdaad een nieuwe verbinding gevormd wordt, en zo ja, hoe snel, is van een aantal zaken afhankelijk. Denk hierbij aan de ontwikkeling van de hersenen in de baarmoeder, de kwaliteit en hoeveelheid lichaamsbeweging, persoonlijkheid en de darmflora.

Voor deze blog bespreek ik het probleem dat ik ’t meeste tegenkom in mijn praktijk:

het probleem van “altijd teveel”.

 

Het probleem van “altijd teveel”

Eerlijk gezegd herken ik me heel goed in deze paarden. Ik heb zelf periodes gehad waarbij alles teveel was. Mijn school, mijn studie. Ik had het gevoel dat ik nooit voldoende op adem gekomen was, terwijl de volgende zes stappen al weer verwacht werden. Ik liep niet 1 stap achter, maar hele kilometers.

Iemand die rustig en vriendelijk mijn hand vasthield, was in de verste verte niet voldoende om me te helpen.

Misschien had dat geholpen als je een paar meter achterliep, maar voor mijn marathon-achterstand, was dat een druppel op een gloeiende plaat.

Paarden waarvan “altijd teveel” gevraagd is, leren amper. Ze zijn vooral bezig met overleven.

Even voor de duidelijkheid. Het gaat hier niet om een paar trainingsessies die ‘teveel’ waren. Het gaat hier om maanden of weken van ‘teveel’. Teveel verandering, teveel uitdaging. Gewoon teveel in ’t algemeen.

 

Als je het zo zegt, klinkt het best heftig, maar ik zie dat het vaker voorkomt dan je zou willen. Globale schattingen geven aan dat een paard ongeveer een jaar (!) nodig heeft om na een verhuizing helemaal op z’n plooi te komen. Een jong paard rouwt vaak nog jaren om het verlies van de moeder. Het menselijke tempo is niet altijd gezond. Niet voor mensen, maar ook niet voor de paarden.

 

Stress maakt ons dom – en onze paarden ook

Stress en ‘niet op je plooi’ komen zijn dramatisch slecht voor de kwaliteit van je hersenen. Bij mensen blijkt dat stress meer invloed heeft op je levensverwachting dan obesitas en dat je IQ significant daalt onder invloed van stress.

Ja, van stress word je dom.

Dit komt door meerdere processen in je lichaam. Eén hiervan is de activiteit van de HPA-as. Dit is een snelweg die van je hersenen naar je bijnier loopt. Deze snelweg gaat ‘aan’ bij stress en is een gezonde, normale reactie. Maar leren gaat veel minder goed als deze snelweg ‘aan’ staat. En bovendien: hoe vaker de snelweg ‘aan’ staat, hoe gevoeliger deze zal worden en hoe vaker hij ‘aan’ gaat. Het versterkt zichzelf dus! Onder invloed van de HPA-as zal jouw paard veel minder goed leren dat hij gewoon z’n voetjes kan optillen bij de bekapper, of hoe vlekkeloos het aandoen van het halster kan zijn.

 

Een afwijking? Ja of nee?

Wat ik dus zie, is dat paarden waarvan mensen denken dat ze een serieuze afwijking hebben, jarenlang gestrest en overvraagd zijn. Wellicht zijn er paarden wiens hersenen écht compleet anders werken, maar ik denk dat de kans veel groter is, dat een paard te lang geen ‘paard heeft kunnen zijn’.

In de jaren dat ik professioneel met paarden werk, ben ik nog maar twee keer een paard tegen gekomen waarvan ik zelf het vermoeden had dat er wel degelijk meer aan de hand was. In alle andere gevallen was het grootste probleem langdurige afwezigheid van de juiste comfort om te zijn en om te leren.

Hoe onderzoek je of jouw paard gestrest is, of dat er sprake is van een beperking of stoornis? Helaas bestaat daar geen simpele vragenlijst voor. In mijn ogen is de beste aanpak:

 

1. Verbeter het algemene welzijn en stop alle training
Laat je paard lichamelijk controleren, maar denk ook na over het emotionele welzijn. Hier kan ik je bij helpen. Samen bedenken we een plan om jouw paard zo stress-vrij en comfortabel te houden. We onderzoeken welke aanpassingen er in ’t dagelijks leven gemaakt kunnen worden.

Door het basisniveau van spanning te verlagen, krijgt het IQ weer de kans om te stijgen.

Is het halster aandoen al te spannend? Kijk of je paard een paar weken zonder halster kan. Laat ‘m gewoon op de track of paddock en beperk alles dat stress oplevert. Als ’t kan, ga lekker bij je paard zitten, desnoods achter een draadje – voor de veiligheid. Probeer een band op te bouwen zonder training en geef de hersenen van jouw paard échte en langdurige rust.

Hoelang? Dit is niet te voorspellen. Mijn ervaring leert wel dat het eerder om weken gaat, dan om dagen. Zeker als je paard recent verhuisd is. Lange adem! Je kan handig gebruik maken van deze tijd om zelf meer te leren over de werking van de hersenen, training, paardvriendelijke omgang en stress-signalen.

 

2. Pak de training weer op en gebruik keuzevrijheid en beloning
Het mooie van keuzevrijheid en beloning is, dat de stress laag blijft. Het is veilig voor jezelf en voor je paard. We brengen de hersenen weer in staat om nieuwe dingen bij te leren. Als je de training begint, start dan met simpele en kleine dingen. Denk hierbij aan: meelopen zonder halster, een target aanraken, stilstaan. Ook hier sta ik jullie bij iedere stap bij. Het zal niet alleen voor jouw paard een nieuwe wereld zijn, maar ook zeker voor jou. Ik help je!

Het doel is niet de oefening, maar het doel is jouw paard laten ervaren dat leren leuk is. Je wilt het zelfvertrouwen van jouw vergroten. Ik zie dat de meeste paarden na twee lessen al heel anders reageren. Ze openen zich, zijn nieuwsgierig, en trekken zich op hun gemakje terug, in plaats van met een extreme uitbarsting. Ze leren dat samenwerken leuk is, maar ook (en dat is misschien wel nóg belangrijker) dat ze op ’n rustige manier “nee” mogen zeggen. Wij luisteren wel.

Na twee lessen ben je zeker nog niet in staat om de weg op te gaan voor een ontspannen bosritje, maar de verandering wordt best snel zichtbaar.

 

Geen verandering?

Dus je hebt jouw paard een periode van échte en langdurige rust gegeven (zowel lichamelijk als emotioneel), en je bent de training begonnen onder begeleiding van een specialist in beloningsgerichte training. Als dit allemaal geen verandering heeft gebracht, zou ik zelf beginnen te vermoeden dat er meer aan de hand is. Hier eindigt mijn expertise, en hiervoor zal ik je zeker doorverwijzen naar een andere specialist.

Dat heb ik natuurlijk ook gedaan met de twee paarden waarbij ik het niet meer wist.

Maar van de honderden paarden die in mijn behandeling zijn geweest, is dit twee keer voorgekomen. In deze gevallen worden de hersenen van paarden nóg verder ondersteund om te leren door gedragsmedicatie. Ook niet zonder bijwerkingen trouwens. En eigenlijk blijven de twee stappen hierboven (welzijnsverbetering en stress-vrije training) ook dan staan.

Ik hoop dat ik je met dit verhaal heb kunnen helpen en dat ik een en ander heb kunnen verhelderen. Als je vermoedt dat jouw paard langzamer leert, help ik je heel graag. Samen kunnen we het dagelijks leven in kaart brengen en zoveel mogelijk vervelende stress wegnemen, en na een tijdje een ontspannen trainingsplan opzetten. Alles op ’t gemakje. Want onthoud: stress maakt ons dommer!

Als je meer wilt weten, kan je me een emailtje sturen (info@deurinck.nl) of het contactformulier invullen.